“ShBA nuk importon pothuajse asnjë naftë nga Ngushtica e Hormuzit dhe nuk do të marrë asnjë në të ardhmen. Nuk na nevojitet. Nuk na ka nevojitur dhe nuk na nevojitet,” tha Presidenti Donald Trump të mërkurën e kaluar gjatë fjalimit të tij nga Shtëpia e Bardhë.
“Hapni këtë ngushticë, ju budallenj të çmendur, ose do të jetoni në ferr – THJESHT SHIKONI!” shkroi Trump të dielën në një postim në Truth Social.
Çfarë ndryshoi? Për një pjesë, çmimi i naftës.
Pas fjalimit të Trump, çmimi i naftës amerikane u rrit më shumë se 11% të enjten, duke u stabilizuar mbi 111 dollarë për fuçi – niveli më i lartë në katër vjet dhe një nga rritjet më të mëdha ditore në histori. Nafta West Texas kishte tregtuar rreth 100 dollarë për fuçi para fjalimit të Trump dhe më pak se 70 dollarë përpara fillimit të luftës.
Trump ka të drejtë që SHBA përdor shumë pak naftë nga Lindja e Mesme e transportuar përmes Ngushticës së Hormuzit – një rrugë ujore ku zakonisht kalon 20% e prodhimit botëror të naftës. Amerika merr vetëm rreth gjysmë milioni nga 20 milionë fuçi naftë që konsumon çdo ditë nga kjo ngushticë – një sasi e vogël që mund të zëvendësohet nga burime të tjera.
Por kërcënimi i fundit i Trump, me fjalë të forta, tregon një të vërtetë të pakëndshme: Shëndeti i ekonomisë amerikane varet shumë më shumë nga Ngushtica e Hormuzit sesa ka pranuar presidenti.
Oferta dhe kërkesa
SHBA ka arritur të transformojë industrinë e saj të energjisë gjatë 15 viteve të fundit, falë përdorimit të frakturës hidraulike dhe sondimit horizontal, veçanërisht në Basenin Permian të Teksasit. Amerika prodhon rreth 22 milionë fuçi naftë në ditë, dyfishin e Arabisë Saudite dhe pak më shumë se sa konsumon vetë çdo ditë.
Pra, Amerika është energjitikisht e pavarur… pjesërisht.
SHBA ende importon mbi 6 milionë fuçi naftë në ditë – rreth një të tretën e konsumit – dhe eksporton rreth 4 milionë fuçi në ditë. Kjo sepse jo e gjithë nafta është e njëjtë: Amerika prodhon naftë të lehtë, e përshtatshme për benzinë, por jo për karburante të tjera të rënda si diesel, asfalt apo ngrohje. Prandaj importon naftë të rëndë nga vende si Venezuela dhe Lindja e Mesme.
Tregu i naftës është global. Kur oferta bie në një rajon, çmimet ndikohen në të gjithë botën. Kur ka mungesa, importuesit konkurrojnë për çdo fuçi të disponueshme, duke ngjitur çmimin, shpjegon Dan Pickering, themelues dhe shef i investimeve në Pickering Energy Partners.
Pra, SHBA ka qenë dhe do të mbetet relativisht e furnizuar me naftë gjatë luftës me Iranin. Problemi i madh është se Amerika nuk është imun ndaj tronditjeve të çmimeve në tregun global të naftës.
Ekonomia energjetike
Çmimet e larta të energjisë janë një pasojë e natyrshme e luftës dhe e mbylljes efektive të Ngushticës nga Irani. Çmimet e naftës mbetën të larta edhe pas kërcënimeve të Trump për të shkatërruar centrale dhe ura iraniane. Çmimet e karburanteve në SHBA kanë arritur mesatarisht 4.11 dollarë për galon.
Çmimet e larta ndikojnë tashmë tek qytetarët dhe bizneset e vogla, veçanërisht ata që nuk mund të rrisin më çmimet e shërbimeve të tyre. Nëse çmimet e karburanteve vazhdojnë të jenë të larta, mund të ulin ndjeshëm kërkesën për benzinë dhe naftë, duke ndikuar në ekonomi.
Analistët e Wall Street vlerësojnë se çdo rritje prej 10 dollarësh për fuçi ul prodhimin e brendshëm bruto (GDP) mes 0.1 dhe 0.4 pikë përqindjeje. Pra, rritja aktuale prej 40 dollarësh mund të ulë GDP-në rreth një pikë përqindjeje – jo një katastrofë, por e ndjeshme.
Çmimet mund të rriten edhe më shumë, dhe jo vetëm nafta: çdo mall i transportuar me kamion do të bëhet më i shtrenjtë për shkak të çmimeve të larta të dieselit, ndërsa importet e alumin, heliumi dhe plehrat kimikë do të rrisin çmimet e materialeve ndërtimore, çipave dhe ushqimit. Inflacioni i konsumatorit mund të shkojë rreth 3.5% në mars, duke zhdukur përfitimet e pagave të vitit të kaluar.
E vërteta e ngushticës
Ngushtica e Hormuzit mbetet një faktor kyç në shqetësimet e Trump. Ai ka ndërmarrë hapa të ndryshëm: eskortë detare për tankerët dhe garanci sigurimi për anijet që humbën mbulimin nga siguruesit detarë.
Trump gjithashtu ka thënë se vende të tjera, që varen më shumë nga nafta e Lindjes së Mesme, duhet të ndihmojnë për të rihapur ngushticën. “Shkoni merrni naftën tuaj!” shkroi ai në Truth Social.
Rhetorika e ndryshueshme e Trump ka shkaktuar luhatje në çmimet e naftës, por ato kanë tendencë rritëse, pasi Irani mban “kartat” në ngushticë. Edhe një hapje pjesore do të lërë botën me mungesë prej 4.4 deri 8 milionë fuçi në ditë, sipas Citi.
Trump vendosi afat për të martën në orën 8 pasdite për Iranin që të rihapë ngushticën. Ende nuk dihet se si do të reagojë Irani, apo nëse SHBA mund ta bindë atë.